0
Twój koszyk jest pusty.
     

Naturalna Witamina C i jej wpływ na zdrowie

Naturalna Witamina CNiewątpliwie przełom XV i XVI wieku kojarzony jest głównie z dalekomorskimi wyprawami, sławnymi żeglarzami i podbojami nowych lądów. Ale długi czas spędzony na morzu oraz brak dostępu do świeżych produktów roślinnych sprawiał, że wielu marynarzy i innych członków załogi cierpiało na tajemniczą chorobę objawiającą się znacznym osłabieniem, bólami stawów, wypadaniem zębów, kruchością naczyń krwionośnych oraz utrudnionym gojeniem się ran.

Początkowo przyczynę jej powstawania łączono z możliwym niedoborem pewnych składników pokarmowych, ale dopiero w XIX w. angielska marynarka wprowadziła nakaz spożywania cytryn. Na ważne odkrycia naukowe przyszło nam czekać do XX wieku. W 1928 roku węgierski biochemik Albert Szent-Györgyi po raz pierwszy wyodrębnił witaminę C z papryki oraz opisał jej właściwości biologiczne, za co dziewięć lat później otrzymał nagrodę Nobla.

Natomiast po raz pierwszy związek został zsyntetyzowany przez Hawortha i Hirsta w 1933 roku. Witaminę C nazwano kwasem askorbinowym, co ma związek z łacińską nazwą choroby wywołanej jej brakiem, czyli szkorbutem (scorbutus). Na dzień dzisiejszy przypadki zachorowania na szkorbut są wręcz znikome, ale nadal docenia się znaczenie witaminy C jako środka o wielokierunkowym działaniu na organizm człowieka.

Budowa chemiczna witaminy C

Kwas askorbinowy jest dla człowieka witaminą, ponieważ nasz organizm nie jest w stanie sam wytwarzać tego związku (na równi pokrzywdzone są inne naczelne, świnki morskie czy owocożerne nietoperze). Okazuje się, że taki stan rzeczy wynika z braku jednego enzymu- OKSYDAZY L-GULONO-γ-LAKTONOWEJ, który jest niezbędny w reakcji utlenienia γ- laktonu kwasu L-gulonowego do związku, który następnie izomeryzuje (przekształca się) do witaminy C. Poniższy schemat (rysunek 1) ułatwi zrozumienie tego trudnego procesu.

Rysunek 1 Biosynteza witaminy C

Biosynteza witaminy CŹródło: opracowanie własne.

Kwas askorbinowy jest pochodną węglowodanów (sacharydów), a w organizmach zwierząt tworzy się z D –glukozy.
W swojej naturalnej formie witamina C posiada postać bezwonnych kryształów lub proszku, o barwie od białej do ​​żółtej oraz charakterystyczny, kwaśny smak. Należy do witamin rozpuszczalnych w wodzie (właściwości hydrofilowe), a także możliwe jest jej rozpuszczenie w rozcieńczonych alkoholach.

Strukturalnie witamina C stanowi sumę kwasu L-askorbinowego (forma zredukowana) i L-dehydroaskorbinowego (forma utleniona), przy czym postać utleniona posiada taką samą aktywność witaminową jak postać zredukowana (rys.2). Ponadto przejście pomiędzy obiema formami jest odwracalne w zależności od warunków środowiska.

Rysunek 2. Składowe witaminy C

Składowe witaminy CŹródło: opracowanie własne.

Kwas askorbinowy posiada silne właściwości redukujące, ponieważ ugrupowanie endiolowe (dwie grupy OH przy wiązaniu podwójnym), łatwo oddaje po dwa protony i elektrony, przechodząc w ugrupowanie diketonowe kwasu dehydroaskorbinowego (rys.3). Obecność ugrupowania endiolowego warunkuje kwasowy charakter kwasu L –askorbinowego i silne właściwości redukcyjne, które odpowiedzialne są za możliwości przekształcenia tego kwasu w jego utlenioną formę, czyli kwas L- dehydroaskorbinowy.

Rysunek 3. Schemat przekształcenia kwasu L-askorbinowego w kwas L-dehydroaskorbinowy

Schemat przekształcenia kwasu L-askorbinowego w kwas L-dehydroaskorbinowy

Źródło: opracowanie własne.
Witamina C jest stosunkowo trwała w postaci krystalicznej oraz w warunkach beztlenowych, w których związek charakteryzuje się odpornością na działanie wysokiej temperatury. Natomiast sprawa przedstawia się zupełnie inaczej w roztworach wodnych, gdzie kwas askorbinowy ulega rozkładowi pod wpływem wielu różnych czynników. Stopień rozkładu substancji jest zależny w głównej mierze od temperatury i rośnie wraz z jej wzrostem, stąd określenie witaminy C jako wysoce termolabilnej, co niewątpliwie tłumaczy straty związku podczas ogrzewania (przygotowywanie posiłków).

Warta wyjaśnienia jest jeszcze jedna kwestia. W codziennym życiu możemy spotkać się z informacjami, że tylko lewoskrętna witamina C posiada efektywne działanie, a prawoskrętna odmiana nie działa lub jej stosowanie wywołuje szkodliwe skutki. Takiego rodzaju opinie mijają się z prawdą, a wynikają najczęściej z nieznajomości reguł rządzących nomenklaturą stereochemiczną. Odmiany L i D są konfiguracjami względnymi, służącymi do opisania położenia względem siebie określonych grup chemicznych (podstawników) związanych z centrum stereochemicznym (najczęściej jest nim atom węgla-C).

W przypadku kwasu askorbinowego litera L lub D oznacza właśnie przestrzenne ułożenie grup chemicznych wokół przedostatniego atomu węgla w łańcuchu. Normalnie cząsteczka witaminy C posiada trójwymiarową strukturę, ale jeśli chcemy narysować ją w płaszczyźnie kartki papieru, to najlepiej skorzystać z projekcji Fischera. W takim przypadku grupa hydroksylowa –OH (przy atomie węgla nr 5- rys. 4) może znaleźć się po prawej albo lewej stronie na rysunku. Mówimy wtedy odpowiednio o konfiguracji D lub L, które są swoimi lustrzanymi odbiciami, czyli fachowo enancjomerami. W kwasie L-askorbinowym grupa hydroksylowa znajduje się po lewej stronie, natomiast w kwasie D-askorbinowym to ugrupowanie ulokowane jest po przeciwnej-prawej stronie.

Rysunek 4. Struktura witaminy C z numerycznym oznaczeniem atomów węgla

Struktura witaminy C z numerycznym oznaczeniem atomów węgla

Źródło: opracowanie własne.

Enancjomery witaminy C posiadają tzw. czynność optyczną, czyli skręcają płaszczyznę światła spolaryzowanego, przechodzącego przez roztwór substancji, w dwóch kierunkach. Gdy odbywa się to zgodnie z ruchem wskazówek zegara, czyli w prawo, związek posiada oznaczenie (+), gdy w lewo (-).Takie oznaczenia są właściwym wyrazem prawoskrętności (+) lub lewoskrętności (-) danej cząsteczki kwasu askorbinowego.

Podsumowując, za witaminę C uznaje się tylko i wyłącznie cząsteczkę posiadającą konfigurację względną L (mylnie utożsamianą z lewoskrętnością) oraz właściwość optyczną oznaczoną znakiem (+), która prawidłowo odnosi się do prawoskrętności. W związku z powyższym, inne formy kwasu askorbinowego nie mogą być uznane za witaminę C, ponieważ są to zupełnie różne związki chemiczne.
Naturalna witamina C z owoców aceroli

Mechanizm działania antyoksydacyjnego

Kwas askorbinowy jest łatwo dostępnym, popularnym, a jednocześnie bardzo efektywnym w działaniu antyutleniaczem. Jako cząsteczka o charakterze hydrofilowym, skutecznie „wymiata” wolne rodniki, zwłaszcza z wodnego kompartmentu naszego organizmu (płyny wewnątrz- i zewnątrzkomórkowe). Wolne rodniki to atomy lub cząsteczki, które posiadają niesparowany (wolny, bez pary) elektron. Ten dotkliwy brak sprawia, że są to molekuły wysoce reaktywne i skłonne do odebrania potrzebnego im elektronu w reakcji z innymi cząsteczkami – białkami, lipidami czy kwasami nukleinowymi. Nadmierne gromadzenie się wolnych rodników, istotnie przekraczające zdolności organizmu do ochrony przed nimi, stwarza dogodne warunki do wystąpienia stresu oksydacyjnego, będącego zjawiskiem bardzo niekorzystnym z punku widzenia kondycji zdrowotnej.

Szczególnie niebezpiecznymi, bo doprowadzającymi do mutacji w materiale genetycznym komórki, są wolne rodniki tlenowe, nazywane reaktywnymi formami tlenu (RFT). Z jednej strony, w fizjologicznych stężeniach, są produktami pożądanymi, ponieważ regulują prawidłowe funkcjonowanie komórki (przekazywanie wewnątrz- i zewnątrzkomórkowych sygnałów) oraz oddają zasługi w procesach odpornościowych (unieszkodliwianie drobnoustrojów), ale powstawanie RFT w nadmiernych ilościach, w toczącym się stanie zapalnym, nie jest już korzystne.

Stąd tak ważne jest istnienie związków, które będą w stanie zapobiegać niekorzystnym reakcjom zachodzącym w żywym organizmie. Takie działanie posiadają antyoksydanty, które w stosunkowo niskim stężeniu, będą skutecznie chroni przed oksydacyjnymi uszkodzeniami. Okazuje się, że w naszym ustroju istnieje złożony system obrony antyoksydacyjnej, który obejmuje wiele substancji pochodzenia endogennego (enzymatyczne i nieenzymatyczne) wraz ze składnikami dostarczanymi wraz z żywnością w codziennej diecie (witaminy). Do antyoksydacyjnych enzymów zalicza się : peroksydazę glutationową, dysmutazę ponadtlenkową i katalazę, natomiast endogenne substancje nieenzymatyczne to glutation, α–tokoferol, β-karoten, kwas askorbinowy, kwas moczowy czy albuminy.

Uważa się, że witamina C jest silnym, rozpuszczalnym w wodzie przeciwutleniaczem, który z dużym powodzeniem neutralizuje RFT i zmniejsza stres oksydacyjny, głównie ze względu na udział w pierwszej linii obrony antyoksydacyjnej. Możliwość takiego działanie wynika z budowy cząsteczki kwasu askorbinowego i jego zdolności oksydoredukcyjnych. Rysunek 5 przedstawia schemat reakcji, jakim może podlegać witamina C.

Rysunek 5  Przemiany witaminy C

Przemiany witaminy C

Źródło: opracowanie własne.

Kwas askorbinowy może ulegać odwracalnej reakcji dysocjacji z odłączeniem protonu (H+), co prowadzi do otrzymania anionu askorbinowego. Ten ostatni natomiast może brać udział w reakcji utlenienia, której produktem końcowym jest rodnik askorbinowy (askorbylowy) będący cząsteczką trwałą i mało reaktywną chemicznie. W zależności od warunków środowiska rodnik ten podlega różnorodnym przemianom np. enzym NADH-zależna reduktaza jest w stanie przekształcić rodnik do cząsteczki kwasu askorbinowego, natomiast w przypadku utraty elektronu powstaje kwas dehydroaskorbinowy. Co ważne, ten kwas pod wpływem wody, ulega rozpadowi do kwasu 2,3-dwuketogulonowego, który jest już pozbawiony właściwości antyoksydacyjnych.

Tak jak już zostało wspomniane, zarówno utleniona, jak i zredukowana postać kwasu askorbinowego posiadają taką samą aktywność biologiczną, a także możliwe jest przejście jednej formy w drugą. Antyoksydacyjne działanie kwasu askorbinowego wynika ze wskazanych wyżej właściwości chemicznych, a najnowsze doniesienia naukowe sugerują, że witamina C jest w stanie zapobiegać długoterminowym uszkodzeniom o charakterze wolnorodnikowym. Udało się ustalić, że kwas askorbinowy neutralizuje rodniki białkowe powstające w wyniku reakcji aminokwasów zawierających atom siarki ze szkodliwymi, wolnymi rodnikami.

Naturalna witamina C z aronii

Rola witaminy C w procesie tworzenia kolagenu

Włókna kolagenowe są najpowszechniej występującymi elementami tkanki łącznej, zbudowanymi z najobficiej występującego w organizmie białka- kolagenu, który stanowi około 20-40% wszystkich białek występujących u zwierząt. Jeszcze 40 lat temu znany był tylko jeden rodzaj kolagenu (kolagen typu I), natomiast obecnie wiadomo, że rodzina tego białka składa się z co najmniej 29 różnych typów. Kolagen występuje praktycznie we wszystkich tkankach (skóra, ścięgna, chrząstka, kości, ściana naczyń krwionośnych). W poniższej tabeli 1 przedstawiono podział kolagenu na poszczególne typy wraz z ich występowania w organizmie. Warto także wspomnieć, że kolagen typu I jest najczęściej występującym kolagenem w ustroju człowieka, a jego zawartość wynosi aż 90%.

Rysunek 6. Kolagen- typy i ich występowanie.

Kolagen- typy i ich występowanie

Źródło: opracowanie własne.

Skład aminokwasowy kolagenu jest bardzo charakterystyczny, mianowicie prawie jedną trzecią stanowi glicyna, natomiast zawartość proliny wynosi 25%. Te aminokwasy mają regularne rozmieszczenie w każdym z trzech łańcuchów polipeptydowych kolagenu. Sekwencja często podąża za wzorcem Gly-Pro-X lub Gly-X-Hyp, gdzie X może być dowolną resztą aminokwasową.

Ponadto tylko w kolagenie obecne są specyficzne aminokwasy, 4-hydroksyprolina (Hyp) i 5-hydroksylizyna (Hyl). Takie hydroksylowane (posiadające dodatkowe ugrupowanie- OH) aminokwasy powstają w wyniku działania enzymów, odpowiednio hydroksylazy prolinowej i hydroksylazy lizynowej na podstawowe aminokwasy – kolejno prolinę i lizynę. Wspomniane enzymy, w swoim miejscu aktywnym, posiadają jon Fe2+ i do prawidłowej aktywności potrzebują witaminy C. Kwas askorbinowy, jako przeciwutleniacz, utrzymuje jon Fe2+ w stanie zredukowanym i przeciwdziała jego utlenieniu do żelaza na wyższym stopniu Fe3+ , co wiązało by się z utratą funkcji biologicznych. Okazuje się, że w przypadku braku askorbinianu, hydroksylaza prolinowa jest szybko dezaktywowana przez samoutlenienie.

Podstawową jednostką strukturalną kolagenu jest tropokolagen, składający się z trzech łańcuchów polipeptydowych (rys.6). Cząsteczki tropokolagenu gromadzą się w duże agregaty i ostatecznie tworzą włókna kolagenowe. Proces tworzenia takich struktur jest możliwy w wyniku powstawania wiązań kowalencyjnych pomiędzy grupami hydroksylowymi (-OH) hydroksyproliny oraz hydroksylizyny. Tworzenie silnych wiązań chemicznych jest podstawą procesu sieciowania (cross-linking) włókien kolagenowych, a to zapewnia właściwą budowę, znaczną wytrzymałość i odporność mechaniczną kolagenu w ludzkim organizmie.

Rysunek 7. Budowa cząsteczki tropokolagenu

Budowa cząsteczki tropokolagenu

Źródło: opracowanie własne.

Witamina C jest niezbędnym składnikiem do produkcji prawidłowego kolagenu, który będzie spełniał swoją biologiczną funkcję.
Przykładem zaburzenia przemian fizjologicznych zachodzących w organizmie, gdy brakuje w nim witaminy C i upośledzona jest synteza kolagenu, jest szkorbut (gnilec). Tak jak zostało już wspomniane, w obecnych czasach szkorbut występuje bardzo rzadko, choć objawy niedoboru witaminy C mogą dotyczyć osób starszych, ludzi chorych i wyniszczonych oraz długotrwale stosujących restrykcyjne diety.

Naturalna witamina C z cytryny

Witamina C i jej wpływ na zdrowie

a) ochrona komórek organizmu przed stresem oksydacyjnym

Spośród wszystkich funkcji witaminy C najbardziej znana jest jej rola antyoksydacyjna. Kwas askorbinowy działa jako silny czynnik przeciwutleniający, który skutecznie hamuje wolne rodniki powstające w ustroju, zarówno w procesach fizjologicznych np. oddychania komórkowego czy w reakcjach enzymatycznych, ale także w stanach zapalnych lub w wyniku narażenia organizmu na czynniki fizyczne: promieniowanie jonizujące, ultradźwięki, promieniowanie nadfioletowe i światło, a także na czynniki chemiczne: niektóre metale czy toksyny. W stężeniach fizjologicznych witamina C jest silnym „zmiataczem” wolnych rodników, chroniąc komórki przed ich nadmierną propagacją, co mogłoby doprowadzić do zjawiska zwanego stresem oksydacyjnym. Mianem tym określa się brak równowagi pomiędzy ilością wolnych rodników lub reaktywnych form tlenu, a ogólnoustrojową zdolnością do ich neutralizowania lub do naprawy powstających w ich obecności uszkodzeń. Witamina C skutecznie przeciwdziała stresowi oksydacyjnemu, chroniąc organizm przed możliwymi skutkami jego niekorzystnego działania.

b) Rola witaminy C w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania tkanki łącznej

Witamina C, będąc kofaktorem enzymów: hydroksylazy prolinowej i hydroksylazy lizynowej, jest niezbędnym składnikiem w biosyntezie kolagenu. Mianem kofaktora określa się niebiałkowy związek chemiczny lub jon metalu, który jest wymagany do prawidłowej aktywności białka enzymatycznego. Można więc powiedzieć, że kofaktor to taki „pomocnik enzymu”, który jest niezbędny w reakcjach biochemicznych. Warto wspomnieć, że hydroksylazy prolinowa i lizynowa są odpowiedzialne za stabilizację oraz krzyżowanie się włókien kolagenu, co warunkuje odpowiednią budowę tych elementów i ostatecznie rzutuje na kondycję całego organizmu. Co ciekawe, witamina C oprócz bycia kofaktorem, może także bezpośrednio pobudzać syntezę kolagenu poprzez aktywację transkrypcji genów oraz stabilizowanie powstałego w tym procesie produktu- mRNA preprokolagenu.

O tym jak ważną rolę kwas askorbinowy odgrywa w utrzymaniu prawidłowej kondycji tkanki łącznej świadczą objawy jej awitaminozy w postaci choroby- szkorbutu (gnilca).

Warto nadmienić, że kolagen syntetyzowany przy braku witaminy C nie jest w pełni wartościowym białkiem. W takiej sytuacji sam proces syntezy zachodzi znacznie wolniej, a wytworzony produkt cechuje się mniejszą trwałością i zmienionymi właściwościami, w tym obniżoną odpornością mechaniczną.

Witamina C sprzyja utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania tkanki łącznej, w tym naczyń krwionośnych poprzez ich wzmocnienie, zmniejszenie przepuszczalności oraz skłonności do pękania. Ponadto kwas askorbinowy jest konieczny do syntezy prawidłowej macierzy pozakomórkowej kości, co sprzyja zachowaniu odpowiedniej budowy i odporności mechanicznej przez te elementy szkieletu. Nie bez znaczenia jest także rola witaminy C w prawidłowym ukształtowaniu tkanki chrzęstnej, budującej m.in. chrząstki stawowe. Kwas askorbinowy to także wzmocnione elementy utrzymujące zęby w zębodołach oraz właściwa kondycja dziąseł.

Odpowiedni wygląd skóry to również zasługa witaminy C. Pod wpływem tego związku, fibroblasty zwiększają syntezę kolagenu, co niewątpliwie przyczynia się do zachowania przez skórę właściwej elastyczności, a także wzmaga zdolności naprawcze w stosunku do uszkodzeń.

Naturalna witamina C z dzikiej róży

c) Rola witaminy C w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego

Stężenie witaminy C w płynie mózgowo-rdzeniowym (CSF) wynosi 200-400 mM i jest wyższe w porównaniu z miąższem mózgu oraz osoczem (30-60 nM), przy czym najbardziej nasyconymi regionami są kora mózgowa, hipokamp i jądro migdałowate.
Warto wiedzieć, że witamina C jest kofaktorem enzymu β-hydroksylazy dopaminy (aktywność tego enzymu jest niska w stanach niedoboru kwasu askorbinowego), który katalizuje konwersję (przekształcenie) dopaminy do noradrenaliny, co może przyczynić się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia.
Witamina C jest także kofaktorem innego enzymu-hydroksylazy 5-tryptofanu, niezbędnego do przekształcenia tryptofanu w 5-hydroksytryptofanu, a ten jest wykorzystywany do produkcji serotoniny.

Co ciekawe, podkreśla się szczególną rolę noradrenaliny i serotoniny w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych, zwłaszcza w przypadku obniżonego nastroju czy depresji. Stężenie witaminy C w surowicy pacjentów cierpiących na depresję są znacząco niższe w porównaniu ze zdrowymi osobami. Synteza serotoniny, dopaminy i noradrenaliny wymaga obecności kwasu askorbinowego jako kofaktora enzymów. Należy więc oczekiwać, że produkcja neuroprzekaźników będzie osłabiona w przypadku niewystarczającej ilości witaminy. Wiadomo, że serotonina, dopamina i noradrenalina odgrywają niezwykle ważną rolę w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych- brak noradrenaliny może powodować depresję kliniczną i obniżenie funkcji poznawczych, a niedostatek serotoniny może pogłębić efekt depresyjny.

d) Rola witaminy C w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego

Witamina C posiada istotny wpływ na funkcjonowanie systemu odpornościowego poprzez stymulację produkcji leukocytów (krwinek białych), zwłaszcza neutrofili, limfocytów i makrofagów. Kwas askorbinowy wpływa na ruchliwość komórkową, chemotaksję i fagocytozę . Neutrofile, makrofagi oraz limfocyty potrafią akumulować w swoim wnętrzu znaczne pokłady witaminy C (szacuje się, że stężenie kwasu askorbinowego może być 10 do 100 razy wyższe niż w osoczu krwi), które mogą chronić tego typu komórki przed uszkodzeniami oksydacyjnymi.

Neutrofile stanowią pierwszą linię obrony przed patogenami i w odpowiedzi na ich atak uwalniają niespecyficzne toksyny m.in. rodniki ponadtlenkowe, kwas podchlorawy i nadtlenoazotyn. Okazuje się, że taka strategia, owszem zabija mikroorganizmy, ale z drugiej strony może uszkodzić same neutrofile. Witamina C poprzez swoje funkcje przeciwutleniające chroni neutrofile przed samookaleczającymi się uszkodzeniami oksydacyjnymi.
Ponadto kwas askorbinowy może stymulować układ odpornościowy poprzez zwiększenie proliferacji limfocytów T, co prowadzi do wzrostu stężenia cytokin oraz pośrednio sprzyja intensywniejszej produkcji immunoglobulin, takich jak przeciwciała klasy IgG oraz IgM.

Naturalna witamina C z owoców gorzkiej pomarańczy

e) Witamina C przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego

W żywym organizmie energia uzyskiwana jest w wyniku utleniania wysokoenergetycznych związków dostarczanych wraz z pokarmem (węglowodany, tłuszcze). Za przeprowadzenie tego procesu (oddychanie komórkowe) odpowiedzialne są mitochondria, czyli wewnątrzkomórkowe struktury, które wykorzystują wspomniane już związki pokarmowe do produkcji energii w postaci ATP.

Ze względu na wysoką energię dostarczanych składników, oddychanie komórkowe jest także fizjologicznym źródłem wolnych rodników. Witamina C jako silny przeciwutleniacz, wspomaga usuwanie tych szkodliwych molekuł, przyczyniając się do zachowania prawidłowego funkcjonowania organizmu, również w aspekcie metabolizmu energetycznego.

f) Witamina C a inne związki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu

Występujące w żywności żelazo można podzielić na dwie formy:

hemową (Fe2+ ), występującą w mięsie, rybach, owocach morza

niehemową (Fe3+ ), zawartą w produktach pochodzenia roślinnego, mleku i jajach

Przyswajalność żelaza niehemowego jest niska (wynosi od 1% dla szpinaku do 5% np. w przypadku chleba pszennego) i dodatkowo w bardzo dużym stopniu zależy od składników dostarczanych wraz z dietą- wchłanianie maleje w obecności fitynianów, szczawianów, fosforanów, niektórych białek roślinnych czy wapnia. Inaczej jest w przypadku mięsa, w którym żelazo występuje głównie w postaci hemowej (hemoglobina, mioglobina), a absorpcja szacowana jest na nawet 20%. Z różnic wchłaniania wynika, że jony Fe3+ muszą zostać zredukowane do jonów Fe2+ , ponieważ tylko żelazo hemowe jest w stanie wniknąć do komórek błony śluzowej jelita (enterocytów). W procesie redukcji olbrzymią rolę odgrywa zawarty w żołądku kwas solny oraz witamina C. Te składniki mają swój udział w tworzeniu się rozpuszczalnych kompleksów żelaza, które są stabilne także w zasadowym środowisku górnego odcinka jelita cienkiego (dwunastnicy) będącego docelowym miejscem wchłaniania żelaza z przewodu pokarmowego. Niedobór zarówno kwasu solnego, jak i witaminy C może skutkować słabą przyswajalnością żelaza, głównie w wyniku tworzenia się nierozpuszczalnych wodorotlenków żelaza w zasadowym środowisku.

Witamina C bierze udział w skomplikowanym procesie dystrybucji żelaza w naszym organizmie, mianowicie kwas askorbinowy działa pobudzająco na zależny od transferyny wychwyt żelaza. Transferyna to białko (glikoproteina) będące regulatorem stężenia jonów żelaza w osoczu krwi, a także pełniące funkcję transportera jonów tego mikroelementu do tkanek organizmu. Związane przez transferynę jony żelaza są rozprowadzane drogą krwi po całym ustroju i docierają to komórek organizmu, gdzie dochodzi do ich uwolnienia, a uszczuplona cząsteczka glikoproteiny (apotransferyna) może być ponownie wykorzystana do transportu jonów żelaza.

Naturalna witamina C z kiełków gryki

Witamina E, w postaci α-tokoferolu, jest kluczowym przeciwutleniaczem o charakterze lipofilowym (lubiącym tłuszcze). Szczególną rolę odgrywa obecność tokoferolu w strukturach komórkowych, które zawierają znaczne ilości wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (np. błony komórkowe, otoczki mielinowe neuronów) oraz w tych, które są narażone na duże stężenia tlenu (np. błony erytrocytów czy komórki nabłonka dróg oddechowych).

Warto nadmienić, że wielonienasycone kwasy tłuszczowe są bardzo wrażliwe na atak wolnych rodników ze względu na posiadanie w cząsteczce podwójnych wiązań (źródło elektronów), a duże stężenie tlenu przyczynia się do wzmożonego powstawania reaktywnych form tlenu (RFT). Wymienione molekuły są czynnikami prooksydacyjnymi, które przyczyniają się do tworzenia rodników nadtlenkowych kwasów tłuszczowych (LOO• ), w głównej mierze odpowiedzialnych za utlenienie (peroksydację lipidów).

Witamina E posiada zdolność do wbudowywania się w dwuwarstwową błonę lipidową, gdzie może pełnić funkcję pierwszej linii obrony antyoksydacyjnej. W wyniku reakcji z wolnym rodnikiem powstaje rodnik tokoferylowy (TOK-O• ) stosunkowo mało reaktywny i nieszkodliwy dla organizmu człowieka. Taka forma tokoferolu musi jednak zostać zredukowana do natywnej postaci witaminy za pomocą innych przeciwutleniaczy fazy wodnej. Kwas askorbinowy szybko reaguje z rodnikiem tokoferylowym, co sprzyja regeneracji witaminy E (rys.8)

Rysunek 8. Współdziałanie witaminy E i witaminy C

Współdziałanie witaminy E i witaminy C

Źródło: opracowanie własne.
Co ciekawe, witamina C może także wyłapywać wolne rodniki już w osoczu, jeszcze zanim będą mogły utlenić witaminę E w fazie lipidowej. Witamina E (α-tokoferol) i witamina C (kwas askorbinowy) sprawnie reagują z wolnymi rodnikami i powszechnie przyjmuje się, że właściwości przeciwutleniające tych związków są w głównej mierze odpowiedzialne za ich aktywność biologiczną. Poziomy witaminy C w tkankach są często znacznie wyższe niż stężenia witaminy E, na przykład w wątrobie wartości wynoszą odpowiednio około 2 mM i 0,02 mM. Niemniej jednak tokoferol charakteryzuje się znacznie większą lipofilowością niż witamina C, a w błonach komórkowych jest on silniejszym przeciwutleniaczem, szczególnie w odniesieniu do peroksydacji lipidów. Funkcje obu witamin oparte są więc na współpracy o charakterze synergistycznym- witamina E działa jako główny przeciwutleniacz lipidowy, ulega reakcji w odpowiedzi na atak wolnych rodników, a następnie reaguje z witaminą C, co warunkuje jej regenerację.

Kliknij by przejść do produktów NATURALNA WITAMINA C

Umożliwiamy szybkie płatności internetowe za pomocą serwisu tpay.com